از استرداد استقلال تا آرمان‌های ناتمام تجد

  • 18 augusti, 2025
  • Posted by: Nasim Sahar
  • Category: گنجينه, وضعيت افغانستان
Inga kommentarer
گرامی باد سالروز استرداد استقلال افغانستان!
د افغانستان د خپلواکۍ د بېرته ترلاسه کولو کلیزه دې مبارک وي!
۲۸ اسد ۱۲۹۸ خورشیدی، تنها یک رویداد سیاسی نبود، بلکه نقطهٔ عطفی در تاریخ معاصر کشور است که آغازی بود بر رؤیایی بزرگ: ساختن افغانستان آزاد، آگاه، قانون‌مند و پیشرفته. شاه امان‌الله خان، با اعلام استقلال، نخستین رهبر افغانستان شد که سیاست را با آرمان‌های تجدد، عدالت اجتماعی، و رهایی از تاریکی استبداد پیوند زد.
او راهی را گشود که پیشینیان از آن هراس داشتند: مسیر تدوین قانون اساسی، لغو بردگی، تضمین حقوق اقلیت‌ها، آزادی زنان، توسعهٔ معارف، پایان‌دادن به امتیازات خاندانی و استقرار دولت ملی. شاهی که نه از منبر سلطنت، بلکه از تربیون لویه جرگه سخن از قانون و عزت زن افغان گفت؛ شاهی که مکاتب دخترانه را گشود و می‌خواست افغانستان را از زنجیر خرافه و عقب‌ماندگی برهاند.
در این پروژهٔ نوساز و پیشرو ، ملکه ثریا، به‌عنوان نخستین بانوی روشنگر و پیشگام آزادی زن افغان، و محمود طرزی، اندیشمند نوساز و پدر ژورنالیزم ملی، نقشی بنیادین ایفا کردند. ملکه ثریا با حضور فعال سیاسی و فرهنگی خود، حجاب را کنار زد، دختران را به آموزش تشویق کرد، و مفهوم زن آزاد و باسواد را در جامعه تبارز داد. محمود طرزی با اندیشه‌های تجدد، آزادی‌خواهی، و نشر آگاهی از راه مطبوعات، به‌مثابه معمار فکری نهضت امانی، ستون‌های معرفت و خودباوری ملی را بنیاد نهاد.
اما این پروژهٔ تاریخی، قربانی ائتلاف شوم ارتجاع داخلی و استعمار کهنه شد. انگلیس که در میدان جنگ شکست خورده بود، از درون به تحریک ملاهای وابسته، خوانین متضرر، و نیروهای واپسگرا پرداخت؛ و نخستین تجربهٔ دولت‌سازی مدرن در افغانستان را درهم‌شکست.
امروز، پس از یک قرن، هنوز افغانستان درگیر همان دردهای کهنه است: بنیادگرایی، تبعیض، زن‌ستیزی، فساد، نبود قانونیت، فقر و فرار مغزها.
در این سدهٔ تاریک، نه یک‌بار، بلکه بارها فرصت طلایی پیشرفت از ما ربوده شد؛ زیرا ما یا آگاه نبودیم، یا سازمان‌یافته نبودیم، یا آماده نبودیم که این بار تاریخی را به دوش بکشیم.
بازخوانی اندیشه و اصلاحات شاه امان‌الله، نه نوستالژی است و نه قهرمان‌سازی، بلکه ضرورتی حیاتی برای نسل امروز است؛ نسلی که باید بداند: آینده بدون آگاهی، عدالت اجتماعی، قانون‌مندی، برابری، و ایستادگی در برابر استعمار نو ممکن نیست.
در کشوری که هنوز هم بنیادگرایی، تعصب، زن‌ستیزی و بی‌عدالتی بیداد می‌کند، یاد شاه امان‌الله خان، ملکه ثریا، و اندیشه‌های روشنفکران پیشرو چون طرزی باید چون مشعلی روشن، راه فردای بهتر را بر ما بنمایاند.
گرامی باد سالروز استرداد استقلال افغانستان!
فرصتی تاریخی که اگر تداوم می‌یافت، امروز ما در کشوری آزاد، آگاه، قانونمند و برابر زندگی می‌کردیم، نه در سرزمینی که هنوز از زخم‌های استبداد، تعصب و دخالت بیگانگان می‌نالد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

د افغانستان د خپلواکۍ د بېرته ترلاسه کولو کلیزه دې مبارک وي!
د تجدد او عدالت د ناتمام فصل یاد

۲۸ اسد، یوازې د انګرېز د استعماري تسلط پای نه‌دی، بلکې د آزاد، قانون‌مند، باخبره او پرمختللي افغانستان د لومړني خوب پیل هم دی. شاه امان‌الله خان د مشروطه‌پالو د غورځنګ، د محمود طرزي په څېر د روڼ‌اندو ملاتړ او د مخکښې ملکې ثریا له ملتیا سره هڅه وکړه چې یو عدالت‌محوره، د ښځو او سړیو د مساوي حقوقو، عامه معارفو او مدرن اساسي قانون پر بنسټ افغانستان جوړ کړي.

هغه لومړی پاچا و چې د زور پر ځای له لویې جرګې څخه خبرې وکړې؛ محراب او منبر یې د ملا د انحصار نه خلاص کړل؛ د نجونو مکتبونه یې پرانیستل؛ برده‌داري او د خانداني امتیازاتو سیستم یې ختم کړ؛ او افغانستان یې له بهرني مالي ملاتړ پرته په خپلواک ډول اداره کاوه.

خو دا د هیلو فصل د پخواني استعمار او داخلي ارتجاع د ګډو توطئو له کبله ناتمام پاتې شو. د شاه امان‌الله اصلاحات د شاتګ‌پالو د مقاومت له کبله له منځه لاړل، او افغانستان یو بل قرن د تعصب، ښځه‌دښمنۍ، بې‌قانونۍ او جهالت په تیارو کې ډوب پاتې شو.

نن د دې ورځې لمانځنه یوازې د یوه تاریخي پېښې یاد نه‌دی، بلکې د عدالت، قانونیت، آګاهۍ او له تړاوه د خلاصون لپاره د تعهد نوی کول دي. موږ باید پوه شو چې د افغانستان نجات د هماغه لارې په دوام کې دی چې د ۱۲۹۸ لمریز کال د اسد په ۲۸مه پیل شوه – هغه لار چې قرباني یې ورکړه، خو لا هم ژوندۍ ده.

درناوی د شاه امان‌الله، ملکه ثریا، محمود طرزي او ټولو روڼ‌ضمیرانو یاد ته، چې د ښه راتلونکي لپاره یې درنه بیه ورکړه.
ژوندی دې وي استقلال، آګاهي او تجدد!



Lämna ett svar